سيد محمد خالد غفارى
38
فرهنگ اصطلاحات آثار شيخ اشراق ( فارسى )
عبارت شهرزورى اين است : « و رأى رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و آله - فى النّوم يجمع عظامه و يجعلها فى الثّقوبات و قيل فى كيس و يقول : « هذه عظام شهاب الدّين » و بلغنى انّ بعض أصحابه يقول : كان يقول ابو الفتوح رسول اللّه صلّى اللّه عليه و سلّم و اللّه أعلم بصحّة ذلك » . به گمان من بدفهمى ناشى از چند چيز است : يكى - احتمالا - اعراب نداشتن عبارت ؛ ديگرى ، مرتّب نبودن اجزاى جمله در اين عبارت : « يقول ابو الفتوح رسول اللّه صلّى اللّه عليه و سلّم » و سه ديگر ، كم ذوقى و بىدقّتى . به هر حال ترتيب طبيعى اجزاى جمله در عبارت فوق بايد اين گونه باشد : « . . . و بلغنى انّ بعض اصحابه يقول : كان رسول اللّه صلّى اللّه عليه و سلّم يقول : ابو الفتوح » . يعنى در روايت خوابى كه يكى از ياران سهروردى ديده است ، در اين مورد كه پيامبر ( ص ) هنگام جمع كردن استخوانهاى سهروردى و گذاشتن آنها در سوراخهايى ( لابد سوراخهاى ديوار ) يا در كيسهاى ، چه گفته است ؟ اختلاف است . بعضى گفتهاند صاحب رؤيا گفته است كه : پيامبر هنگام جمع كردن استخوانهاى او مىگفت : « اين استخوانهاى « شهاب الدّين » است » و بعضى ديگر باز به نقل از او گفتهاند كه پيامبر مىگفت : « اين استخوانهاى « ابو الفتوح » است » ، يعنى اختلاف در اين است كه پيامبر ( ص ) ، سهروردى را « شهاب الدّين » خوانده است يا « ابو الفتوح » ، نه اينكه ياران سهروردى او را « رسول الله » خوانده باشند . همين نويسنده يا مترجم در توجيه نوشته نشدن شرح حال سهروردى به وسيله يارانش ، پا را فراتر نهاده و در صفحه 56 ، از تعليقات همين كتاب باز به نقل از شهرزورى نوشته است كه : « . . . يا شايد هم بدان سبب بوده كه او ( سهروردى ) مدّعى پيامبرى بوده است » . و باز در تحليل قتل او نوشته است كه چون گرايشهاى شيعى داشته براى فقهاى شام غير قابل تحمّل بوده است ، در حالى كه شهرزورى مىگويد : « و كان شافعىّ المذهب عالما بالفقه و الاصول » منظور از نقل موارد فوق ارائهء نمونههايى از بىدقّتى در اين گونه كتابهاست . به هر صورت قتل شيخ اشراق ، علل و عوامل متعدّدى داشته كه اهمّ آنها سياسى و اجتماعى بوده است از جمله : 1 . سرزمينهاى غرب اسلامى از مدّتها پيش درگير جنگى طولانى و بىامان با